فلسفه كاربردي؛ مصاحبه احمد پورقاسم با پرفسور آرچارد

گفت‌وگو با پرفسور دیوید آرچارد
احمد پورقاسم

فلسفه کاربردی چیست؟

فلسفه کاربردی، مسائل و رویکردهای آن در حل مسئله، ازجمله حوزه‌هایی است که مطالعه و به‌کارگیری آن به‌منزلۀ یکی از قدم‌های مؤثر در کاربردی‌سازی علوم انسانی، می‌تواند آینده‌ای نوین به روی این حوزه از فلسفه بگشاید. ازاین‌رو، گفت‌وگو با پرفسور دیوید آرچارد معاون «انجمن فلسفه کاربردی» انگلستان -که فیلسوفان بسیاری از کشورهای پایه‌گذار آن بوده‌اند- امکان طرح پرسسش‌هایی را درباره فلسفه کاربردی محیا کرد. گفت‌وگوی پیش رو، افزون بر بررسی برخی از مسائل مرتبط با این حوزه، نگاهی به دل‌مشغولی‌های جامعه ایرانی نیز داشته است.

من بخش «درباره ما»1 را در سايت «انجمن فلسفه كاربردي» مطالعه كردم. در اين بخش هدف از تأسیس «انجمن فلسفه كاربردي» در سال 1982 رشد آن دسته از فعالیت‌های فلسفي بوده است كه تأثیر و رابطه مستقيم با دل‌مشغولی‌هایی عملی2‌ دارد كه به‌واسطه تحليل نقادانه و پرسش فلسفي نمايان می‌شوند. تمايل دارم سؤالم را با پرسش از «دغدغه‌های عملي» شروع كنم. چه انواعی از دغدغه‌های عملی‌ مدنظر شما بوده كه فلسفه کاربردی آن‌ها را نمايان خواهند ساخت؟

در پاسخ به این پرسش، بايد توجه داشت كه جنبشی فلسفی در انتهاي دهه 70 و ابتداي دهه 80 در آمريكا شكل گرفت كه به روش‌های عملي در فلسفه اشاره می‌کرد. با مطالعه فلسفه آن روزهای آمریکا، می‌توان دیدگاه روشن‌تری به روش‌های عملی در فلسفه اتخاذ کرد. به نظر من، شیوه‌های عملي در فلسفه، به دو حيطه وسيع اطلاق می‌شود:
الف: حوزه پزشكي و بيوتكنولوژي. برای مثال، چه انتخاب‌هایی ممكن است براي بيمار وجود داشته باشد؟ چه اصول اخلاقي در تصمیم‌گیری وي می‌تواند مؤثر باشد و بر چه اساسي، بيمار می‌تواند نوع مرگ خود را انتخاب كند و اصولا آیا چنین مجوزی برای بیمار وجود دارد که بتواند زمان مرگ خود را تعیین کند؟ افزون بر آن، امروزه نيز، بحث ژنتيك، مباحث ذهن، بحث عصب‌شناسی و … از مباحث مرتبط با اين حوزه است.
ب: مسائل اجتماعي. این حوزه، برای مثال، به مباحث مرتبط با عدالت، تساوي، آزادي، آزادي بيان و … ارتباط دارد. موضوع‌هایی از قبيل جنگ و صلح نيز در اين قلمرو جاي می‌گیرد. مباحث مرتبط با اخلاق نيز در اين حوزه جاي دارد. در حوزه اخلاق، می‌توان به نمونه‌هایی نظیر اخلاق تجاري یاد کرد. اين حوزه را می‌توان با فلسفه اجتماعي يا فلسفه سياسي نيز مرتبط دانست. اگر به مقالاتي كه در دهه‌های 70 و هشتاد به رشته تحریر درآمده‌اند نگاه كنيم، بیشتر موضوع‌ آن‌ها، به این‌گونه مسائل اختصاص دارد. لازم به ذکر است که امروزه، مسائل، موضوع‌ها و پرسش‌های فلسفه کاربردی بسيار بيشتر شده است و باید گفت که فلسفه کاربردی توانسته است حوزه مطالعاتی خود را بسط دهد.
بنابراین، آنچه من دقیقاً می‌خواهم بگویم این است که دو حوزه وسیع را می‌تواند در رابطه با روش‌های عملی در فلسفه نام برد که اولین حوزه عموماً به تصمیم‌های شخصی بازگشت دارد و دومین حوزه که احتمالاً بتوان آن را فلسفه اجتماعی و سیاسی نامید به موضوعاتی درباره عدالت، آزادی، جنگ و …یعنی به مسائل اجتماعی مرتبط است

 

باقي مطلب در نشريه اطلاعات حكمت و معرفت شماره 151 منتشر شده است