اسلامی سازی علوم انسانی و رابطه آن با کاربردی سازی این علوم

بحث و بررسی علوم انسانی اسلامی و کاربردی سازی علوم انسانی

این جلسه با سخنرانی دکتر احمد پورقاسم پیرامون ریشه‌های بحث علوم انسانی اسلامی و سیر تکاملی این بحث  شروع شد، و در ادامه، دیدگاه منتقدان علوم انسانی اسلامی مورد بررسی قرار گرفت و با پرسش و پاسخ به پایان رسید.

در این جلسه، ریشه‌های بحث علوم انسانی اسلامی در دنیای عرب مورد کاوش قرار گرفت و سپس در ایران، دیدگاه علامه طباطبایی و همچنین سید حسین نصر توضیح داده شد.

در دنیای عرب می‌توان ریشه بحث علوم انسانی اسلامی را در تفکرات سید جمال‌الدین اسدآبادی و اقبال لاهوری مشاهده کرد. هم‌عصر و اندکی پس‌ازاین دو، اسماعیل ناجی فاروقی از دانشمندان فلسطین و طه عبدالرحمن از برجسته‌ترین افرادی هستند که مباحث مبنایی درباره علوم انسانی اسلامی را مطرح کرده‌اند.

در تفکر علامه طباطبایی با تکیه‌بر مفهوم و محتوای وحی به‌عنوان یکی از منابع شناخت، می‌توان مبانی تولید علوم انسانی اسلامی را طرح کرد.

حسین نصر نیز، با ایده بازگشت به سنت در مقابل مدرنیته، مبانی تولید علوم انسانی در غرب را دست‌کم در چهار حوزه مفهوم قدسی، مراتب خلقت، هدف و کمیت گرایی صرف، با سنت اسلامی در تضاد دانسته ازاین‌رو معتقد است آنچه در غرب به‌عنوان علوم انسانی تولید می‌شود، با مبانی و روش مدرنیته شکل گرفته است. از نظر او، توجه به مفهوم قدسی و مبانی اسلامی، امکان تولید علوم انسانی اسلامی را برای ما فراهم می‌کند.

مدعای حسین نصر و مدافعان علوم اسلامی انسانی، این است که هنگامی که مبانی اسلامی و توحیدی را در تولید علومی که مرتبط با انسان هستند لحاظ نکنیم، تولیداتی که به دست می‌آید، به اهداف غایی مبانی توحیدی، منجر نخواهند شد بر این اساس، لازم است تا ضمن مطالعه و دقت نظر در علوم انسانی غربی، با در نظر گرفتن مبانی توحیدی و اسلامی، طرحی نو براندازیم.

از مخالفان تولید علوم انسانی اسلامی، می‌توان به استاد داوری اردکانی اشاره کرد. داوری اردکانی ضمن متفاوت دانستن ماهیت علم و ماهیت دین، ترکیب علم دینی را ترکیبی نادرست می‌داند. دکتر فیرحی و دکتر زیباکلام نیز از افرادی هستند که در مخالفت با علوم اسلامی انسانی با تکیه بر  رای داوری اردکانی، انتفاداتی را مطرح کرده اند.

در پاسخ به داوری اردکانی، می‌توان به مکاتبات دکتر محمد محمدرضایی با آیت‌الله سبحانی اشاره کرد و پاسخ های ایشان اشاره کرد.

جلسه بعد، بررسی رابطه اسلامی سازی علوم انسانی و کاربردی سازی آن

زمان و مکان جلسه متعاقبا اعلام خواهد شد.